Miras Hukuku

Miras hukuku, bir kişi öldüğünde malvarlığının ve borçlarının kimlere, nasıl geçeceğini belirler. Bu malvarlığına tereke, ölen kişiye mirasbırakan denir. Miras ölümle açılır ve mirasçı için başvuru gerekmez: haklar da borçlar da kanun gereği mirasçıya geçer (TMK m.575, m.599).

Ölümden sonra ilk ne yapılır?

Ret süresi vergi, tapu ve belge işlemlerini beklemez; yalnız koruma için tereke yazılmışsa yazımın bittiğinin bildirilmesiyle başlar (TMK m.606, m.607). Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan kişi mirası reddedemez (TMK m.610).

• Mirasçılık belgesi (veraset ilamı): Yasal mirasçılar belgeyi sulh mahkemesinden veya noterden alabilir. Mirasçılık vasiyete dayanıyorsa belgeyi sulh mahkemesi verir. Belgenin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m.598).
• Vasiyetname: Ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilir. Hâkim bir ay içinde açar ve ilgililere okur (TMK m.595, m.596).
• Terekenin korunması: Sulh hâkimi, istem üzerine veya kendiliğinden yazım, mühürleme ve resmen yönetim gibi önlemler alır (TMK m.589).
• Borçların öğrenilmesi: Resmî defter, terekenin mahkemece tutulan dökümüdür; sulh mahkemesi bu sırada alacaklı ve borçluları ilanla çağırır. Defter sürerken ölenin borçları için icra takibi yapılamaz (TMK m.621, m.625).
• Vergi: Ölüm Türkiye’de olmuş ve mükellef Türkiye’deyse veraset ve intikal vergisi beyannamesi ölümü izleyen dört ay içinde verilir; yurt dışı hâllerinde süre dört, altı veya sekiz aydır, gaiplikte ayrı süre işler (7338 s.K. m.9).
• Tapu: Mirasla mülkiyet tescilden önce geçer, ama mirasçı taşınmazı devredebilmek için tescil yaptırmak zorundadır (TMK m.705).

Kim mirasçı olur?

Kanun gereği mirasçı olana yasal mirasçı, mirasbırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesiyle mirasçı yaptığı kişiye atanmış mirasçı denir. Kan hısımları sıraya göre mirasçı olur: önce altsoy, yani çocuklar ve torunlar; altsoy yoksa ana ve baba ile onların altsoyu olan kardeşler; onlar da yoksa büyük ana ve büyük baba ile altsoyları. Mirasbırakandan önce ölen hısmın yerini kendi altsoyu alır; çocuklar eşit mirasçıdır (TMK m.495-497).

Sağ kalan eş bu sıranın dışındadır: her grupla birlikte mirasçı olur, payı birlikte bulunduğu gruba göre değişir (TMK m.499).

Evlâtlık ve altsoyu, evlât edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; evlât edinen ise evlâtlığa mirasçı olmaz (TMK m.500). Evlilik dışında doğan ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulan kişi, baba yönünden evlilik içi hısım gibi mirasçı olur (TMK m.498). Mirasçı yoksa miras Devlete geçer (TMK m.501).

Saklı pay kimin için geçerlidir?

Saklı pay, altsoy, ana ve baba ile eş için kanunun koruduğu paydır. Ölüme bağlı tasarruf, vasiyetname veya miras sözleşmesidir. Bu mirasçılardan biri varsa mirasbırakan bu işlemi yalnız saklı paylar dışında kalan kısımda yapabilir; hiçbiri yoksa mirasın tamamında yapabilir (TMK m.505). Kardeşlerin saklı payını düzenleyen bent, 10 Mayıs 2007’de yürürlüğe giren değişiklikle kaldırılmıştır; bu değişiklikten sonraki ölümlerde kardeş yasal mirasçı olabilir, ama saklı payı yoktur (TMK m.506). Daha önceki ölümlerde o tarihteki hüküm uygulanır (4722 s.K. m.17).

Miras nasıl reddedilir, borçlardan kim sorumlu olur?

Mirasçılar ölenin borçlarından kişisel olarak ve müteselsilen sorumludur; alacaklı borcun tamamını içlerinden birinden isteyebilir (TMK m.599, m.641). Başlıca yol süresinde reddir; resmî tasfiyede mirasçı terekenin borçlarından sorumlu olmaz, deftere göre kabulde ise deftere yazılmış borçlardan tereke ve kendi malvarlığıyla sorumlu olur; yazılmayan borçlarda m.629’daki istisnalar saklıdır (TMK m.628, m.629, m.632). Ret, üç ay içinde sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla, kayıtsız şartsız yapılır (TMK m.606, m.609). Süresinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanır (TMK m.610); önemli sebep varsa sulh hâkimi süreyi uzatabilir veya yeni süre tanıyabilir (TMK m.615).

Ret hakkı süre dolmadan da kaybedilebilir. Tereke işlerine karışan, olağan yönetim dışında işlem yapan, tereke malını gizleyen veya kendine mal eden mirasçı mirası reddedemez. Zamanaşımını önlemek için dava açmak veya icra takibi yapmak ise ret hakkını ortadan kaldırmaz (TMK m.610).

Reddeden yasal mirasçının payı, miras açıldığında kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m.611). Altsoyun tamamı reddederse pay sağ kalan eşe geçer (TMK m.613). Daha önce mirasçı olmayanlara geçen mirasta ret süresi, reddi öğrendikleri tarihten işler; mirası reddetmeden ölen mirasçının ret hakkı ise kendi mirasçılarına geçer (TMK m.608).

Tereke borca batıksa süre geçmiş olsa da ne yapılır?

Ölüm tarihinde mirasbırakanın borçlarını ödeyemeyecek durumda olduğu (ödemeden aciz) açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır; uygulamada buna hükmen ret denir (TMK m.605). Hukuk Genel Kurulu, hükmen rette reddin açıklanmasının ve hâkime tescil ettirilmesinin gerekmediğini, bu konudaki irade açıklamasının da süreye bağlı olmadığını belirtmiştir (E.2019/719, K.2022/752). Mirasçı bunu alacaklılara karşı tespit davasıyla veya kendisine açılan davada savunma olarak ileri sürebilir; ancak terekede tasarruf eden veya tereke malını kendine mal eden mirasçı bu savunmayı yitirebilir (Yargıtay HGK, E.2017/438, K.2018/770). Acz ölüm tarihine göre belirlenir ve mahkeme o tarihteki malvarlığını araştırır (TMK m.605; E.2019/719, K.2022/752).

En yakın yasal mirasçıların tamamı reddederse miras sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir, artan değerler hak sahiplerine verilir (TMK m.612). Bu durumda miras, reddedenlerin altsoyu dâhil sonraki derecedeki mirasçılara veya Hazineye geçmez; Hukuk Genel Kurulu tek mirasçının reddi ile hepsinin reddini ayırmıştır (E.2023/1071, K.2025/35). Mirasçı bir ay içinde resmî defter isteyebilir. Defter tamamlanınca her mirasçı reddi, resmî tasfiyeyi, deftere göre kabulü veya kayıtsız kabulü seçebilir; süresinde beyanda bulunmayan, deftere göre kabul etmiş sayılır (TMK m.619, m.627).

Kişi sağlığında malını bir çocuğuna verebilir mi?

Evet, malik hukuk düzeninin sınırları içinde malını devredebilir (TMK m.683); miras ise ölümle açılır (TMK m.575). Ancak devir ölümden sonra başlıca üç yönden sonuç doğurabilir:

• Tenkis: Saklı payı zedeleyen kısmın indirilmesidir. Tenkise tabi karşılıksız kazandırmalar şunlardır: mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılanlar; geri verilmemek kaydıyla altsoya malvarlığı devri veya borçtan kurtarma; alışılmışın dışındaki çeyiz ve kuruluş sermayesi; miras haklarının ölümden önce tasfiyesi için yapılanlar; serbestçe dönme hakkı saklı tutulan bağışlama; ölümden önceki bir yıl içinde yapılan ve âdet üzere hediye sayılmayan bağışlama; saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık kazandırma (TMK m.565).
• Muris muvazaası (mirastan mal kaçırma): Mirasbırakan, mirasçısını miras hakkından yoksun etmek amacıyla bağışlamak istediği tapulu taşınmazı satış gibi gösterirse mirasçı dava açabilir; saklı paya sahip olması aranmaz (İçtihadı Birleştirme Kararı, 01.04.1974, 1/2; TBK m.19).
• Denkleştirme: Altsoya karşılıksız yapılan kazandırmalar, mirasbırakan aksini açıkça belirtmedikçe paylaşmada denkleştirmeye tabidir (TMK m.669). Mirasçıların tenkis hakkı saklıdır (TMK m.671).

Mirastan mal kaçırma nasıl ispatlanır, süresi var mı?

İspat yükü davacıdadır. Mirasçılar sözleşmenin dışında üçüncü kişi sayıldıkları için tanık dâhil her türlü delil kullanabilir (Yargıtay HGK, E.2020/631, K.2022/1710). Muris muvazaası davası zamanaşımına ve hak düşürücü süreye bağlı olmaksızın her zaman açılabilir (Yargıtay HGK, E.2017/1270, K.2021/846). Mirasbırakan kadastro tespitinden önce ölmüş ve muvazaa tespitten önceyse, tutanağın kesinleşmesinden itibaren on yıl geçince dava dinlenmez; kararda oy çokluğu vardır (3402 s.K. m.12; Yargıtay HGK, E.2011/2-295, K.2011/359). Tespitten sonraki ölümde 1. Hukuk Dairesi bu süreyi uygulamamıştır (E.2011/11006, K.2012/444).

Her eşitsiz devir mal kaçırma sayılmaz. Hukuk Genel Kurulu, mirasbırakanın malını sağlığında bütün mirasçılar arasında makul bir dengeyle paylaştırmasını mal kaçırmadan ayırır; yalnız bir veya birkaç mirasçıya pay verilmesi veya makul sınırı aşan dengesizlik bu sonucu değiştirir. Aynı dosyada bedel farkı, ihtiyaç bulunmaması ve tanık beyanlarıyla temliki danışıklı bulmuştur; kararda oy çokluğu vardır (E.2017/1207, K.2019/325).

Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde bir taraf diğerine ölünceye kadar bakmayı, diğeri ona malvarlığı devretmeyi üstlenir (TBK m.611). Sözleşme miras sözleşmesi şeklinde yapılmalıdır; Devletçe tanınmış bakım kurumlarında yazılı şekil yeterlidir (TBK m.612). Mirasçıların tenkis hakkı saklıdır (TBK m.615). Hukuk Genel Kurulu bir dosyada, devirdeki asıl amacın mal kaçırmak değil ölünceye kadar bakıp gözetme olduğunu belirterek muvazaayı kabul etmemiştir; kararda oy çokluğu vardır (E.2013/751, K.2014/333).

Tapu iptali ve iyiniyetli üçüncü kişi kuralları gayrimenkul hukuku sayfasında anlatılır.

Vasiyetname ve miras sözleşmesi nasıl yapılır?

Vasiyetnamenin üç şekli vardır (TMK m.531):

• Resmî: Noter, sulh hâkimi veya yetkili görevli tarafından iki tanığın katılmasıyla düzenlenir (TMK m.532).
• El yazılı: Yıl, ay ve gün gösterilerek baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılır ve imzalanır (TMK m.538).
• Sözlü: Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlarda iki tanığa anlatılır. Başka şekilde vasiyetname yapma olanağı doğduktan bir ay sonra hükümden düşer (TMK m.539, m.541).

Hukuk Genel Kurulu, kendisi okuyamayan veya imzalayamayan mirasbırakanın resmî vasiyetnamesinde, beyanın tanıklar önünde yapıldığını ve memurca okunduğunu gösteren tanık beyanı bulunmadığı için iptali kabul etmiştir; kararda oy çokluğu vardır (TMK m.535; E.2023/726, K.2024/511).

Miras sözleşmesi resmî vasiyetname şeklinde düzenlenir; taraflar arzularını resmî memura aynı anda bildirir ve memurla iki tanığın önünde imzalar (TMK m.545). Taraflar yazılı anlaşmayla sözleşmeyi her zaman kaldırabilir. Karşı tarafın sözleşmeden sonra mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan bir davranışı ortaya çıkarsa mirasbırakan tek taraflı kaldırabilir (TMK m.546). Sağlararası edimleri isteme hakkı bulunan taraf, edimler yerine getirilmezse veya güvenceye bağlanmazsa sözleşmeden dönebilir (TMK m.547).

Vasiyetname nasıl iptal edilir, tenkis nedir?

İptal davasında ölüme bağlı tasarrufun ortadan kaldırılması istenir. Sebepler kanunda sayılıdır: tasarruf ehliyetinin bulunmaması; yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama; hukuka veya ahlâka aykırılık; şekle uyulmaması (TMK m.557). Davayı, iptalde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açar (TMK m.558).

Tenkiste ise tasarruf geçerli kalır, yalnız saklı payı zedeleyen kısmı indirilir (TMK m.560). Hukuk Genel Kurulu, ıslahla, yani dilekçenin sonradan düzeltilmesiyle tenkise dönüştürülen iptal davasında tenkis için iptal davasının açıldığı tarihi esas almıştır (E.2019/178, K.2022/738). Başka bir dosyada oy çokluğuyla, dilekçedeki saklı pay iddiası ile yatırılan nispi harçtan davanın terditli olarak, yani iptal olmazsa tenkis için de açıldığını kabul etmiş; mahkemeye güvenerek hareket eden davacıya süre yönünden sorumluluk yüklenemeyeceğini belirtmiştir (E.2025/247, K.2026/282).

Mirasçılıktan kim çıkarılır, kim yoksun kalır?

• Mirasçılıktan çıkarma: Mirasbırakan, ağır suç veya aile hukuku yükümlülüklerinin önemli ölçüde yerine getirilmemesi hâlinde saklı paylı mirasçısını ölüme bağlı tasarrufla çıkarabilir. Sebep tasarrufta yazılmalıdır; itiraz edilirse ispat, çıkarmadan yararlanana düşer. Çıkarılanın altsoyu saklı payını isteyebilir (TMK m.510-512).
• Mirastan yoksunluk: Mirasbırakanı kasten öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden, tasarrufu aldatma, zorlama veya korkutmayla sağlayan ya da engelleyen kişi mirasçı olamaz. Af ile kalkar, yoksun olanın altsoyu mirasçı olur (TMK m.578, m.579).
• Mirastan feragat: Mirasbırakan ile mirasçı sözleşme yapar, feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder. Karşılık alınmışsa, aksi öngörülmedikçe altsoyu da kapsar (TMK m.528).

Miras nasıl paylaşılır?

Paylaşmaya kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir, yani terekedeki haklar üzerinde kural olarak ancak birlikte işlem yapabilir. Bir mirasçının istemiyle sulh mahkemesi ortaklığa paylaşmaya kadar temsilci atayabilir (TMK m.640).

Ortaklığı sürdürme yükümlülüğü yoksa her mirasçı her zaman paylaşma isteyebilir. Mahkeme malları aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırır. Bir mirasçının istemiyle, olanak varsa her taşınmazın tamamını bir mirasçıya verir, değer farkını parayla denkleştirir. Hemen paylaşma değeri önemli ölçüde düşürecekse yine bir mirasçının istemiyle ertelenebilir (TMK m.642).

Mirasçılar yazılı paylaşma sözleşmesi de yapabilir (TMK m.676). Bir mirasçı, elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini de isteyebilir (TMK m.644). Paylaşmada ayrıca şu kurallar işler:

• Sağ kalan eş: Birlikte yaşanan konut ve ev eşyası üzerinde, miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı isteyebilir (TMK m.652).
• Miras payının devri: Mirasçılar arasında yazılı şekil, üçüncü kişiyle noter düzenlemesi gerekir. Üçüncü kişi paylaşmaya katılamaz, yalnız paylaşma sonunda payın verilmesini isteyebilir (TMK m.677).
• Terekeyi elinde tutan kişi: Üstün hakkını ileri süren mirasçı miras sebebiyle istihkak, yani geri alma davası açabilir. Hâkim tapuya şerh gibi önlemler alabilir (TMK m.637).
• Paylaşmadan sonra borç: Alacaklı borcun bölünmesine rıza göstermediyse mirasçılar bütün malvarlıklarıyla müteselsilen sorumlu kalır; teselsül beş yılda sona erer (TMK m.681).

Miras kalan taşınmazı bir mirasçının tek başına kullanması hâlinde paydaşlar arasında ecrimisil kuralları gayrimenkul hukuku sayfasında anlatılır.

Hangi süre ne zaman başlar?

Miras işlerinde süre çoğunlukla ölümden değil, mirasçının öğrenmesinden başlar (TMK m.559, m.571, m.606). Bu yüzden aynı aile içinde iki mirasçının süresi farklı dolabilir. Tabloda bulunmayan hükmen ret, paylaşma istemi ve mirasçılık belgesinin geçersizliği süreye bağlı değildir; muris muvazaası da yukarıdaki kadastro hâli dışında böyledir.

Süre dolsa bile hükümsüzlük ve tenkis iddiası savunma olarak her zaman ileri sürülebilir (TMK m.559, m.571). Koruma için tereke yazılmışsa ret süresi, yazımın bittiğinin sulh hâkimince bildirilmesiyle başlar (TMK m.607).

Miras işine hangi mahkeme bakar, arabulucu gerekir mi?

Miras işlerinde arabuluculuk yalnız taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesinde dava şartıdır; başvurmadan açılan dava usulden reddedilir (6325 s.K. m.18/A, m.18/B). İptal, tenkis ve istihkak davaları m.18/B’de sayılmaz.

Paylaşma, iptal, tenkis ve miras sebebiyle istihkak davalarında ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.11, TMK m.576). Mirasçılık belgesinin iptali ve yeni belge verilmesi davasında her mirasçının oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m.11). Mirasçılara karşı açılan bu dava çekişmeli sayılarak asliye hukuk görevli bulunmuştur (Yargıtay 14. HD, E.2017/5968, K.2018/1934).

Ölen yabancıysa hangi hukuk uygulanır, Türkiye’deki taşınmaz ne olur?

Miras ölenin millî hukukuna tâbidir; Türkiye’de bulunan taşınmazlara ise Türk hukuku uygulanır. Mirasın açılması sebepleri, iktisabı ve paylaşımı terekenin bulunduğu ülkenin hukukuna tâbidir. Türkiye’de bulunan mirasçısız tereke Devlete kalır (MÖHUK m.20). Madde ölçütü ölenin vatandaşlığına ve malın bulunduğu yere bağlar; mirasçının nerede yaşadığına bakmaz. Vatansız, mülteci ve çok vatandaşlı ölende yetkili hukuk ayrıca belirlenir (MÖHUK m.4); Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmeler saklıdır (MÖHUK m.1).

Miras dosyası ne kadar sürer?

2025’te veraset dosyası ortalama 19 günde görülürken, tapu iptali ve tescil dosyalarının tümünde ortalama 620 gün geçmiştir (Adalet İstatistikleri 2025, Tablo 42). Muris muvazaası, tenkis ve miras nedenli ortaklığın giderilmesi için ayrı süre tablosu yoktur. Ortalama, tek dosyanın süresini göstermez.

Adalet İstatistikleri’nin Tablo 2.31’ine göre 2025’te 36.301 mirasın gerçek reddi ve 18.388 miras nedenli ortaklığın giderilmesi dosyası açılmıştır. Devreden dosyalarla birlikte 2025’te görülen 51.835 miras nedenli ortaklığın giderilmesi dosyasında 870.280 davalı vardır; dosya başına yaklaşık on yedi davalı. Paylaşmadan önce ölen mirasçının hakları kendi mirasçılarına geçtiği için (TMK m.599) paylaşma ertelendikçe mirasçı sayısı artabilir.

Bu sayfada anılan kanunlar