İdare Hukuku

İdare hukuku, kamu kurumlarının kişilerle ilişkisini ve bu kurumların işlem ve eylemlerine karşı başvuru yollarını düzenler; idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır (Anayasa m.125). Dava açmak işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; ayrıca yürütmenin durdurulması istenir (İdari Yargılama Usulü Kanunu, İYUK, m.27).

İdari dava süresi ne zaman başlar, kaçırılırsa ne olur?

İdari işlemlere karşı süre yazılı bildirimi izleyen gün işlemeye başlar (Anayasa m.125; İYUK m.7, m.8). Özel kanunda ayrı süre yoksa idare mahkemesinde altmış gündür; ilanı gereken düzenleyici işlemde ilanı izleyen günden başlar (İYUK m.7). İhale ve acele kamulaştırma gibi ivedi (hızlandırılmış) yargılama işlerinde süre otuz gün, Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezinin (ÖSYM) merkezî sınavlarında on gündür (İYUK m.20/A, m.20/B). ÖSYM sınavlarında internet duyurusu tebliğ hükmündedir; hatalı soru davasında süre sınav sonucunun ilanından başlar (6114 s.K. m.7; Danıştay 5. Dairesi, E.2022/6486, K.2022/3840; gerekçede oy çokluğu).

Tatil günleri süreye dahildir; son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine uzar, çalışmaya ara verme döneminde biterse ara vermenin sonunu izleyen tarihten itibaren yedi gün uzar (İYUK m.8). Yazılı bildirim veya ilan yoksa süre öğrenme tarihinden başlar; özel kısa süre değil altmış günlük genel süre işler ve idareye başvuru tarihi en geç öğrenme tarihi sayılabilir (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, İDDK, E.2020/2174, K.2020/1991; E.2023/118, K.2023/840; oy çokluğu). Yazılı bildirimde dava süresi gösterilmemişse özel süre değil altmış günlük genel süre uygulanır (Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu, E.2021/2, K.2022/1). Süre aşımında dava reddedilir (İYUK m.15).

Davayı kim, nerede açar, avukat şart mı?

İptal davasını menfaati ihlal edilen, tam yargı davasını kişisel hakkı doğrudan zedelenen açar (İYUK m.2). Danıştay menfaat bağının doğrudan, meşru, kişisel ve güncel olmasını aramıştır (Danıştay İDDK, E.2024/1679, K.2025/4; oy çokluğu). İYUK dava için avukat şartı koymaz; dava imzalı dilekçeyle açılır (İYUK m.3). Avukat olmayan vekille açılan davada dilekçe reddedilir ve otuz gün içinde bizzat veya avukatla dava açılması istenir (İYUK m.15).

Dilekçede taraflar, konu ve sebepler, deliller, işlemin yazılı bildirim tarihi, tam yargıda miktar gösterilir (İYUK m.3). Dava, harç ve posta ücreti alınıp deftere kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (İYUK m.6). Mahkeme esasa girmeden görev ve yetkiye, idari merci tecavüzüne, dava açma ehliyetine, işlemin kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığına, süre aşımına ve davanın doğru idareye açılıp açılmadığına (husumet) bakar (İYUK m.14). Yanlış idare gösterilmişse dilekçe davanın yöneltilmesi gereken idareye tebliğ edilir (İYUK m.15).

Yetkili mahkeme kural olarak işlemi yapan merciin bulunduğu yerdedir ve yetki kamu düzenindendir (İYUK m.32). Kamu görevlisinin atama ve nakil davası yeni veya eski görev yerinde, görevine son verme davası son görev yerinde açılır (İYUK m.33).

İptal davası ile tam yargı davası arasındaki fark nedir?

İptal davası hukuka aykırı işlemi ortadan kaldırmayı, tam yargı davası zararın giderilmesini amaçlar (İYUK m.2). İdare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür (Anayasa m.125).

İşlemden doğan zararda iki dava birlikte açılabilir; önce iptal davası açılırsa tam yargı davası, iptal kararının, kanun yoluna gidilmişse o kararın tebliğinden veya işlemin icrasından itibaren dava süresi içinde açılır (İYUK m.12). Danıştay 10. Dairesi idarenin sorumluluğunu hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleriyle incelemiş; önce hizmet kusurunun, yoksa kusursuz sorumluluğun araştırılmasını istemiştir (E.2016/15620, K.2021/4165). Mahkeme yalnız hukuka uygunluğu denetler; işlemin yerinde olup olmadığına (yerindelik) bakamaz, takdir yetkisini kaldıracak karar veremez (Anayasa m.125; İYUK m.2).

Üçüncü dava türü, kamu hizmetinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklardır; tahkim öngörülen imtiyaz sözleşmeleri bunun dışındadır (İYUK m.2).

Yürütmenin durdurulması nasıl istenir?

Yürütmenin durdurulması ayrıca istenir, aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez istenemez; mahkeme iki şart birlikte varsa karar verebilir: işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması (Anayasa m.125; İYUK m.27).

• Savunma: Karar kural olarak idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra verilir. Uygulanmakla etkisi tükenecek işlem savunma alınmadan da durdurulabilir; memur atama, nakil, görev ve unvan değişikliği bu kapsamda sayılmaz (İYUK m.27).
• Ret: Dilekçe ve eklerinden istem yerinde görülmezse savunma alınmadan reddedilebilir (İYUK m.27).
• Teminat: Karar teminat karşılığı verilir, durumun gereklerine göre aranmayabilir. İdareden ve adli yardımdan yararlanandan teminat alınmaz (İYUK m.27).
• İtiraz: İdare mahkemesi kararına karşı tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defa bölge idare mahkemesine itiraz edilir; merci dosyanın gelişinden itibaren yedi gün içinde karar verir, karar kesindir (İYUK m.27). İvedi yargılamada ve merkezî sınav davalarında yürütmenin durdurulması istemi hakkındaki kararlara itiraz edilemez (İYUK m.20/A, m.20/B).

İdareye başvurmak şart mı, cevap gelmezse ne olur?

İdareye başvurmak kural olarak şart değildir; işleme karşı başvuru isteğe bağlıdır (İYUK m.11). İdari eylemde ve ihale şikâyetinde ise önce idareye başvurulur (İYUK m.13; 4734 s.K. m.54). Cevapsızlığın sonucu başvurunun türüne göre değişir:

• İşlem henüz yoksa: Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır, bu sürenin bitiminden itibaren dava süresi işler. Kesin olmayan cevapta kesin cevap beklenebilir, bekleme başvurudan itibaren dört ayı geçemez. Dava açılmamışsa veya süre aşımından reddedilmişse, otuz günden sonra gelen cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir (İYUK m.10).
• İşleme karşı üst makama, yoksa işlemi yapan makama başvuruda: Başvuru işleyen süreyi durdurur. Ret veya otuz gün cevapsızlık üzerine süre kaldığı yerden işler; başvurudan önce geçen günler de sayılır (İYUK m.11). İvedi yargılamada ve merkezî sınav davalarında bu başvuru süreyi durdurmaz (İYUK m.20/A, m.20/B).
• Eylemde: Öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde eylemden itibaren beş yıl içinde başvurulur. Ret tebliğinden veya otuz günün bitiminden itibaren dava süresi içinde dava açılır (İYUK m.13).

Memur disiplin cezası, atama ve sınavda hangi yol izlenir?

Disiplin cezasına karşı süresinde itiraz edilebilir, idari yargı yolu da açıktır (657 s.K. m.135). Savunması alınmadan memura disiplin cezası verilemez; savunma için en az yedi gün verilir (Anayasa m.129; 657 s.K. m.130). Uyarma, kınama ve aylıktan kesmeye karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulmasına karşı yüksek disiplin kuruluna, tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edilir; süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir. Merci otuz gün içinde karar verir (657 s.K. m.135). Danıştay 12. Dairesi, itiraz etmeden süresinde doğrudan dava açmayı da seçenek saymış, itiraza cevap beklenmeden açılan davada esasın incelenmesini istemiştir (E.2021/1784, K.2021/919). Memurluktan çıkarma bu itiraz yolları arasında sayılmaz; bu cezaya karşı yol idari yargıdır (657 s.K. m.135).

• Zamanaşımı: Fiilin öğrenilmesinden itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe durdurmada bir ay içinde soruşturmaya, memurluktan çıkarmada altı ay içinde kovuşturmaya başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Fiilden itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse de aynı sonuç doğar. Ceza yargı kararıyla iptal edilirse idare, kararın kendisine ulaşmasından itibaren kalan süre içinde, süre dolmuş veya altı aydan az kalmışsa en geç altı ay içinde, karar gerekçesini dikkate alarak yeniden ceza verebilir (657 s.K. m.127; 7573 s.K. ile değişik).
• Memurluktan çıkarma: Memur soruşturma evrakını inceleyebilir, tanık dinletebilir, kurulda kendisi veya vekiliyle savunma yapabilir (657 s.K. m.129). Bu dosyada Danıştaya temyiz yolu da açıktır (İYUK m.46).
• Görevden uzaklaştırma: Geçici önlemdir; disiplin kovuşturması için en çok üç ay sürer, ceza kovuşturmasında durum iki ayda bir incelenir (657 s.K. m.137, m.145).
• Özlük dosyasından silme: Uyarma ve kınamada beş yıl, diğer cezalarda on yıl sonra istenebilir; memurluktan çıkarma bunun dışındadır (657 s.K. m.133).
• Atama ve eş durumu: Yer değiştirmede aile birimini korumak için memur olan eşin de isteği hâlinde atanması öngörülür (657 s.K. m.72). Atama işlemi uygulanmakla etkisi tükenen işlem sayılmadığından savunma alınmadan durdurulamaz (İYUK m.27).
• Sözlü sınav: Danıştay, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı görevde yükselme sınavında sorular önceden hazırlanıp kayda geçmiş, üyelerin notları ayrı ayrı gösterilmişse, cevapların kayda alınmamasını ve üyelerin aynı puanı vermesini sınavı sakatlayan bir durum saymamıştır (Danıştay İDDK, E.2025/19, K.2025/57; oy çokluğu).
• Tazminat: Kamu göreviyle ilgili zararda dava görevliye değil kuruma açılır; kurum ödediğini görevliden geri isteyebilir (rücu) (Anayasa m.129; 657 s.K. m.13).

Yıkım kararına ve imar cezasına nereden itiraz edilir?

Yıkım kararına karşı idare mahkemesinde dava açılır ve yürütmenin durdurulması ayrıca istenir (İYUK m.2, m.7, m.27). Süre altmış gündür ve yıkım kararının tebliğini izleyen gün başlar; kararın ikinci kez tebliği süreyi canlandırmaz (Danıştay 6. Dairesi, E.2021/4614, K.2023/3488). Yapı yerine asılan yapı tatil tutanağına karşı süre, asıldığı tarihi izleyen gün başlar (Danıştay 6. Dairesi, E.2021/9897, K.2023/4392). İmar para cezasına karşı da yol, Kabahatler Kanunundaki başvuru değil, idari yargıdır (Uyuşmazlık Mahkemesi, E.2013/941, K.2013/1114). Yıkım kararı uygulanmakla etkisi tükenecek işlem sayılırsa mahkeme savunma almadan da durdurabilir (İYUK m.27).

Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıda idare durumu tespit eder, yapı mühürlenir ve inşaat durur. Yapı tatil zaptının yapıya asılmasıyla tebligat yapılmış sayılır; aykırılık tapu beyanlar hanesine işlenmek üzere yedi gün içinde bildirilir. Yapı sahibi bir ay içinde yapıyı ruhsata uygun hâle getirerek veya ruhsat alarak mührün kaldırılmasını isteyebilir; aksi hâlde ruhsat iptal edilir ve belediye encümeni veya il idare kurulu kararıyla yapı yıktırılır. Ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılığın giderilemeyeceği tespit edilen yapıda ruhsat bu süre beklenmeden iptal edilir (3194 s.K. m.32). Aykırılığın tespitinden itibaren on iş günü içinde idare encümeni idari para cezası verir (3194 s.K. m.42). İmar planı ve parselasyon davalarında bölge idare mahkemesi kararı temyiz edilebilir (İYUK m.46).

İdari para cezasına nereye başvurulur?

İdari para cezasına karşı kural olarak sulh ceza hâkimliğine başvurulur: başka kanunda aksine hüküm yoksa kararın tebliğinden veya yüze bildirilmesinden (tefhim) itibaren en geç on beş gün içinde başvurulur, süresinde başvurulmazsa karar kesinleşir (Kabahatler K. m.3, m.27). Mücbir sebepte engel kalktıktan sonra yedi gün içinde başvurulabilir (Kabahatler K. m.27). Ceza, idari yargının görevine giren bir kararla aynı kişi hakkında aynı işlemde verilmişse itiraz da idari yargıda görülür (Kabahatler K. m.27/8). İmar para cezası (Uyuşmazlık Mahkemesi, E.2013/941, K.2013/1114) ile Kişisel Verileri Koruma Kurulu cezasında (KVKK m.18) yol idare mahkemesidir.

Kurul kararları kişisel verilerin korunması sayfasında anlatılır.

Kamulaştırma ve ihalede yol nedir?

Kamulaştırma işlemine karşı otuz gün içinde idari yargıda dava açılabilir; ihalede davadan önce şikâyet ve itirazen şikâyet zorunludur (2942 s.K. m.14; 4734 s.K. m.54).

• Kamulaştırma: Malik, mahkemece yapılan tebligattan veya ilandan itibaren otuz gün içinde işleme karşı idari yargıda iptal, maddi hatalara karşı adli yargıda düzeltim davası açabilir (2942 s.K. m.14). Acele kamulaştırma ivedi yargılamaya tabidir (İYUK m.20/A).
• Kamulaştırmasız el atma: Kamulaştırma yapılmadan taşınmaza fiilen el atılmasında Uyuşmazlık Mahkemesi adli yargıyı görevli bulmuştur (E.2020/626, K.2020/687). İmar planında ayrılan taşınmazda idarenin eylemsiz kalmasından doğan hukuki el atma davasını Uyuşmazlık Mahkemesi, 7421 sayılı Kanundan önce idari yargıda görmüştür (E.2021/594, K.2022/11). Aynı Kanunla 2942 s.K. ek m.1’e eklenen ve bedel davalarını adli yargıya veren cümle yürürlükteyken açılan davalarda ise adli yargıyı görevli saymış; bu cümlenin iptalinin (AYM E.2024/135, K.2025/20; yürürlük 30 Ocak 2026) yargı yolunu değiştirmediğini belirtmiştir (E.2026/22, K.2026/141; E.2026/153, K.2026/161). Sit alanı kısıtlamasından doğan tazminat davasında idari yargıyı görevli bulmuştur (E.2026/199, K.2026/230). 30 Ocak 2026’dan sonra açılan imar planı davasına ilişkin Uyuşmazlık Mahkemesi kararı taranan kararlar arasında bulunamamıştır; bu, kararın yokluğunu göstermez. 9 Ekim 1956 ile 4 Kasım 1983 arasındaki el atmalarda Kamulaştırma Kanununun geçici 6. maddesi uygulanır; önce uzlaşma dava şartıdır (2942 s.K. geçici m.6).
• İhale: Şikâyet ihaleyi yapan idareye, itirazen şikâyet Kamu İhale Kurumuna yapılır; ikisi de davadan önce zorunludur (4734 s.K. m.54). Şikâyet, işlem veya eylemin fark edildiği veya edilmesi gereken tarihi izleyen günden itibaren on gün (pazarlık usulünde m.21/b ve c hâllerinde beş gün) içinde ve sözleşmeden önce yapılır; ilan ve doküman şikâyeti bu süreleri aşmamak üzere en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılır (4734 s.K. m.55). İtirazen şikâyet, idarenin kararının bildirimini, on gün içinde karar alınmazsa bu sürenin bitimini izleyen on gün içinde ve sözleşmeden önce yapılır (4734 s.K. m.55, m.56). Kurumun nihai kararına karşı dava açılır (4734 s.K. m.57). İhale işlemlerinde ivedi yargılama uygulanır, süre otuz gündür, istinaf yoktur; ihaleden yasaklama kararı bunun dışındadır (İYUK m.20/A, m.45).

Tapu ve el atma gayrimenkul hukuku sayfasında anlatılır.

İdare mahkeme kararını uygulamazsa ne yapılır?

Karar süresinde uygulanmazsa idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılır; dava görevliye değil ilgili idareye yöneltilir. İdare esas ve yürütmeyi durdurma kararlarının gereğini gecikmeksizin, kararın tebliğinden itibaren en çok otuz gün içinde yerine getirir. Para ödenmesine ilişkin kararda davacı banka hesabını yazıyla bildirir; süresinde ödenmezse genel hükümlere göre icra yoluna gidilir (İYUK m.28).

11 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren istisnaya göre, millî savunma, jandarma, sahil güvenlik ve emniyet personeli, adayları ve öğrencileri ile istihbarat personeli hakkında terör örgütleriyle eylem birliği, yardım, propaganda veya bağlantı (iltisak) gibi gerekçelerle kamu görevine alınmama, görevden veya meslekten çıkarılma ya da sözleşmenin feshi davaları ile 375 sayılı KHK geçici 35. madde işlemlerine ve olumsuz güvenlik soruşturması veya arşiv araştırmasına karşı davalarda, göreve iade sonucu doğuran karar nihai kararın kesinleşmesinden sonra uygulanır (İYUK m.28; 7588 s.K.).

Karara karşı hangi kanun yolu açıktır?

İdare mahkemesi kararlarına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna gidilir (İYUK m.45). İvedi yargılamada istinaf yoktur, karar on beş gün içinde temyiz edilir (İYUK m.20/A, m.45). Merkezî sınav davalarında temyiz süresi beş gündür (İYUK m.20/B).

Bölge idare mahkemesinin kanunda sayılmayan kararları kesindir (İYUK m.45, m.46). Kanunda sayılan davalarda karar otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilir. Düzenleyici işlem, parasal sınırı aşan dava, meslekten, kamu görevinden veya öğrencilikten çıkarma, ülke çapındaki sınavlar, imar planı ve parselasyon bunlar arasındadır (İYUK m.46/1).

Konusu otuz bir bin lirayı geçmeyen davada idare mahkemesi kararı kesindir; bölge idare mahkemesi kararında bu yolla temyiz için dokuz yüz yirmi bin lirayı aşmak gerekir. Bu tutarlar kanundaki başlangıç tutarlarıdır: her yıl yeniden değerleme oranında artırılır, hangi sınırın uygulanacağı davanın açıldığı tarihe göre belirlenir (İYUK m.45, m.46, ek m.1).

31 Temmuz 2026’dan sonra verilen kararlarda, m.46/1’de sayılmasa da bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırıp yeniden verdiği karar otuz gün içinde temyiz edilebilir. Tek hâkimli davalar, yabancılar davaları ve temyiz sınırının altında kalıp iki karar arasındaki farkı istinaf sınırını geçmeyen kararlar gibi hâller bunun dışındadır (İYUK m.46/2; 7589 s.K.).

Bireysel başvuru Anayasa Mahkemesi ve AİHM sayfasında, yabancılara özgü süreler yabancılar hukuku sayfasında anlatılır.

İdari dava ne kadar sürer, sonuçlar nasıl dağılır?

İdare mahkemelerinde 2025’te bir dosyanın ortalama görülme süresi 178 gündür. Süre kamu görevlisi işlerinde (hâkim, savcı, öğretim elemanı ve askerî personel hariç) 160, imar işlerinde 195, idari eylemden doğan tam yargı davalarında 594 gündür (Adalet İstatistikleri 2025, Tablo 64, 71).

2025’te 305.095 yeni dosya açıldı. Karara bağlanan 343.179 dosyanın 137.633’ü ret, 97.319’u iptal, 11.535’i kısmen iptal, 48.551’i ilk incelemede dilekçe ret, dava ret veya merciine tevdidir. Kamu görevlisi işlerinde 61.738 dosyanın 28.435’i iptal, 21.422’si ret kararıdır (Adalet İstatistikleri 2025, Tablo 2.34, 2.35). Bu sayılar 2025 yılının toplamıdır ve karar türlerinin bir bölümünü gösterir; başarı oranı değildir, tek bir dosyanın süresini veya sonucunu göstermez.

Kısaltmalar

İDDK, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunu gösterir.